Restauratie en conservering van een bijzonder familiemodel

Sommige projecten kies je zelf. Andere projecten komen min of meer vanzelf op je pad.

Deze grote Märklin Metall 10900 Seilbagger met dieplepel werd jaren geleden door mijn vader gebouwd. Inmiddels is de kraan bij mij terechtgekomen en krijgt hij een plaats tussen mijn andere modelbouwprojecten.

En klein is hij bepaald niet. Alleen de gebouwde kraan is al een indrukwekkend stuk metaalbouw. Samen met de houten kist, documentatie en een grote hoeveelheid losse onderdelen gaat het om tientallen kilo's materiaal.

Mijn eerste gedachte was dan ook dat mij een omvangrijke restauratie te wachten stond. Na een eerste inspectie bleek de werkelijkheid gelukkig een stuk vriendelijker.

De uitgangssituatie

De kraan is voor zijn leeftijd verrassend goed bewaard gebleven. De oorspronkelijke groene, blauwe en rode Märklin-onderdelen zijn grotendeels in goede staat en ook de corrosie blijkt beperkt.

Dat betekent niet dat hij direct weer in bedrijf kan worden genomen.

De machine moet zowel van binnen als van buiten grondig worden gereinigd. Het mechaniek, de assen, tandwielen, trommels, katrollen en het rupsonderstel moeten worden gecontroleerd en waar nodig opnieuw worden afgesteld en gesmeerd.

Vooral de hijs- en bedieningskabels vragen aandacht. De aanwezige touwen zijn duidelijk verouderd en op verschillende plaatsen versleten. Voordat deze worden vervangen, wordt de complete oorspronkelijke touwloop nauwkeurig gefotografeerd en vastgelegd.

Geen restauratie om het restaureren

Bij historische modellen bestaat altijd de verleiding om alles uit elkaar te halen, te ontroesten en opnieuw te schilderen. Dat is bij deze kraan nadrukkelijk niet de bedoeling.

Mijn uitgangspunt is:

behouden wat goed en origineel is, herstellen wat noodzakelijk is en vervangen alleen wanneer het technisch niet anders kan.

Gebruikssporen en lichte veroudering horen bij de geschiedenis van het model. Goede originele lak wordt daarom niet geschuurd of opnieuw gespoten alleen om de kraan er weer als nieuw uit te laten zien.

Ook wordt de kraan niet volledig gedemonteerd. Eerst wordt de bestaande constructie aan de hand van de oorspronkelijke Märklin-documentatie gecontroleerd. Pas daarna wordt bepaald welke onderdelen werkelijk moeten worden uitgebouwd voor reiniging, inspectie of reparatie.

Eerst documenteren

Voordat de eigenlijke werkzaamheden beginnen, wordt de complete kraan fotografisch gedocumenteerd.

Daarbij worden onder andere het binnenwerk, de trommels en tandwieloverbrengingen, bediening, rupsonderstel, giek, katrollen en de volledige touwvoering vastgelegd.

Deze foto's vormen de nulmeting van het project.

De bestaande constructie wordt vervolgens vergeleken met de originele bouwbeschrijving van de Märklin Metall 10900. Daarbij is het interessant om te ontdekken of de kraan destijds volledig volgens de Märklin-tekeningen is gebouwd of dat mijn vader onderweg zijn eigen technische oplossingen heeft toegepast.

Een onverwachte onderdelenvoorraad

Bij de kraan is ook de houten kist met een aanzienlijke hoeveelheid Märklin Metall-onderdelen bewaard gebleven.

Daar zitten onder andere constructiestrips, hoekprofielen, assen, bevestigingsmateriaal, wielen, katrollen, tandwielen en allerlei andere mechanische onderdelen tussen.

Ook deze voorraad wordt geïnventariseerd, maar pas nadat duidelijk is wat aan de bestaande kraan ontbreekt of aandacht nodig heeft. Originele onderdelen worden niet zomaar gebruikt of aangepast. Sommige onderdelen van de 10900 zijn specifiek voor deze grote bouwdoos en verdienen het daarom om behouden te blijven.

Tussen het materiaal bevinden zich overigens ook onderdelen van andere metaalbouwsystemen. Die worden apart gehouden en maken geen deel uit van deze restauratie.

Schoonmaken en technisch herstellen

Na de documentatiefase begint het eigenlijke werk.

Eerst wordt de kraan voorzichtig droog gereinigd. Daarna wordt plaatselijk verder schoongemaakt waar vuil en oude smeermiddelen dat noodzakelijk maken.

Vervolgens wordt het mechaniek stap voor stap gecontroleerd. Trommels, tandwielen, assen, lagers, koppelingen, zwenkmechanisme en rupsonderstel moeten uiteindelijk weer soepel en betrouwbaar functioneren.

Onderdelen worden alleen gedemonteerd wanneer daar een concrete technische reden voor bestaat.

De oude touwen worden pas verwijderd nadat iedere touwloop volledig is vastgelegd. De oorspronkelijke touwen blijven vervolgens als referentiemateriaal bij het project bewaard.

En misschien toch motoren...

De kraan heeft momenteel geen elektrische aandrijving.

Wanneer de oorspronkelijke mechaniek volledig is gecontroleerd en weer correct functioneert, wil ik onderzoeken of een aantal functies kan worden gemotoriseerd.

Daarbij geldt één belangrijke voorwaarde: de aanpassing moet zoveel mogelijk omkeerbaar blijven.

Er worden daarom geen originele platen doorboord of onderdelen afgeslepen om moderne motoren passend te maken. Waar mogelijk worden bestaande bevestigingspunten en Märklin-constructiedelen gebruikt.

Of de motorisering uiteindelijk daadwerkelijk wordt uitgevoerd, beslis ik pas nadat de oorspronkelijke kraan technisch is hersteld.

Een project zonder deadline

De Märklin 10900 wordt geen project met een geplande einddatum.

Mijn belangrijkste modelbouwproject blijft voorlopig mijn scratchbouw van HMS Victory. De Seilbagger krijgt zijn plaats als parallel project in de hobbykamer en is daarmee bij uitstek geschikt voor dagen waarop het buiten te koud of het weer te slecht is om prettig in de werkplaats aan Victory te werken.

De restauratie zal daarom in kleine, overzichtelijke stappen worden uitgevoerd.

Op deze pagina zal ik de voortgang vastleggen, vanaf de oorspronkelijke toestand waarin de kraan bij mij kwam tot het moment waarop alle mechaniek hopelijk weer functioneert zoals bedoeld.

Waarom deze kraan behouden?

Voor mij is dit uiteindelijk meer dan een grote Märklin-bouwdoos.

Mijn vader heeft deze machine gebouwd. De constructie zoals hij er nu staat, is daarmee ook het resultaat van de uren die hij eraan heeft besteed en van de keuzes die hij tijdens het bouwen heeft gemaakt.

Juist daarom wil ik niet proberen die geschiedenis weg te restaureren.

Het doel is niet een Märklin 10900 te maken die eruitziet alsof hij gisteren uit de fabriek kwam. Het doel is de Märklin 10900 van mijn vader te behouden en hem technisch weer in goede staat te brengen.

En daarmee heeft deze ruim twintig jaar oude berg met metaal inmiddels zijn eigen plaats tussen mijn modelbouwprojecten verdiend.